فتن

بخش دوم : سیمای حضرت مهدی (عج) در روایات و دلایل و مشکلات زمان غیبت

کدخبر: 21964
1394-09-14 در ساعت 17:26

بخش دوم
_  سیمای امام زمان (علیه السلام) در روایات
* در مورد سيماي امام مهدي(عج) روايات فراوانی وارد شده كه به تفصيل جزئيات جمال دل‌آراي ايشان را به تصوير كشيده‌اند. چنانكه خود نبی اكرم (ص) می‌فرمايد: «او از نظر آفرينش و اخلاق شبيه‌ترين مردم به من است.»
امام رضا(ع) فرمودند : «نشانه‌اش اين است كه در سن پيری است ولی چهره‌اش جوان است به گونه‌ای كه بيننده می پندارد چهل ساله و يا كمتر از آن است و نشانه ديگرش آن است كه با گذشت شب و روز پير نشود تا آنكه اجلش فرا رسد.

امام باقر(ع): «در آخرالزمان مردی از فرزندانم ظهور مي‌كند كه رنگش سفيد متمايل به سرخی است…» و همچنين در مورد ايشان گفته شده: «اندكی گندمگون و رنگش طلايی است.»

و همچنین درجريان تشرف علی‌بن مهزيار ايشان حضرت را اينگونه توصيف می‌كنند: «جوانی نورس و نورانی و سپيد پيشانی بود با ابروانی گشاده و گونه و بينی كشيده و قامتی بلند و نيكو چون شاخه سرو و گويا پيشانيش ستاره‌ای درخشان و بر گونه راستش خالی بود كه مانند مشك و عنبر بر صفحه‌ای نقره‌ای می‌درخشيد و بر سرش گيسواني پرپشت و سياه و افشان بود كه روی گوشش را پوشانده بود و سيمايي داشت كه هيچ چشمی برازنده‌تر و زيباتر و باطمأنينه تر و باحياتر از آن نديده است.»

_ دلایل غیبت امام زمان (عج)

منظور از غیبت امام دوازدهم(عج) پنهان شدن آن حضرت در غار و زندگی دور از مردم نیست، بلکه آن حضرت در بین مردم زندگی و رفت و آمد می‌کنند و همانند دیگر افراد جامعه، یک زندگى عادى دارند، حضرت مردم را می‌بینند و آنها را می‌شناسند مردم نیز حضرت را می‌بینند، اما ایشان را نمی‌شناسند و نمی‌دانند که ایشان همان حضرت مهدی موعود(عج) هستند تا وقتی که زمان ظهور فرا برسد و ایشان خود را به عنوان امام و پیشواى شیعیان جهان، به مردم معرّفى خواهند کرد؛

*حضرت علی (علیه السّلام) در این باره ،فرموده اند : حجت خداوند در میان مردم حضور دارد ، از معابر و خیابان ها عبور می کند … به نقاط مختلف جهان می رود ، سخن مردم را می شنود و برجماعت مردم سلام می کند. می بیند و دیده نمی شود؛ تا این که زمان ظهور و وعده ی الهی و ندای آسمانی فرا می رسد. هان! آن روز، روز شادی فرزندان علی (علیه السّلام)  و پیروان اوست.

*امام عصر (عج ) در نامه ای به شیخ مفید از علمای بزرگ اسلام، می فرمایند : ما از اخبار و احوال شما آگاهیم و هیچ چیز از اوضاع شما بر ما پوشیده و مخفی نمی ماند.ایشان در همین نامه می فرمایند : ما در رسیدگی (به شما ) و سرپرستی شما کوتاهی و اعمال نمی کنیم و یاد شما را از خاطر نمی بریم که اگر  جز این بود ، دشواری ها و مصیبت ها بر شما فرود می آمد و دشمنان، شما را ریشه کن می نمودند.

_ در بررسی روايت‌ها به روايات زيادی برمی‌خوريم كه به صراحت بيان می‌كند فلسفه‌ی واقعی غيبت آن حضرت برای بشر معلوم نيست، اما در عين حال در تعدادي از روايت‌ها از حكمت‌ غيبت امام غایب ،سخن به ميان آمده است. روايت‌هايی كه از حضرت علی(ع) نقل شده است به برخي از حكمت‌های غيبت اشاره شده است كه موارد زير از جمله آن‌هاست:

۱ـ ستم به فرزندان علی (ع)

حضرت علی بن ابيطالب(ع) در روايتی از وقايع غيبت و پيامدهای آن سخن می‌گويد و وقايع مربوط به آن دوران را به حوادثی كه برای قوم حضرت موسی (ع) رخ داده است، تشبيه كرده، تصريح می نمايد كه سرگردانی و تحير مسلمانان در زمان غيبت حضرت مهدی چندين برابر سخت‌تر و بيشتر از دوران سرگرداني و تحير قوم حضرت موسی(ع) خواهد بود. آن‌گاه در اشاره به علت اين پيش آمد می‌فرمايد:
« شما به دليل ظلم و ستم‌هايی كه به فرزندان من خواهيد كرد به اين مسأله و سختی‌های آن دچار خواهيد شد.»

*حضرت علی (علیه السّلام) فرمودند : زمین از حجت خدا (امام) خالی نمی ماند. امّا خداوند ، به علت ستمگری انسان ها و زیاده رویشان در گناه ، آنان را از وجود حجت در میان آن ها بی بهره می سازد. (منبع : غیبت نعمانی، ترجمه، ص202)
۲ـ در امان ماندن حضرت از بيعت با ستمگران:

اميرالمؤمنين(ع) می‌فرمايد:«ان القائم منا اذا قام لم يكن لأحد في عنقه بيعه فلذلك تخفی ولادته و يغيب شخصه؛  موقعي كه قائم ما (حضرت مهدي) قيام كند بيعت كسی در گردن او نخواهد بود و به همين دليل تولد او به صورت مخفی انجام خواهد يافت و بعد نيز وجود مباركش غايب خواهد شد.»
۳. مشخص شدن گمراهان:

يكی از راه‌های تشخيص میزان ايمان و پايبندی افراد به دستورات الهی، عملكرد آنان در دوره‌ی غيبت رهبران الهی است. به عنوان مثال وقتی حضرت موسی(ع) به امر الهی چهل روز برای مناجات در كوه طور اقامت كرد، اغلب مردم به دليل ضعف يا عدم ايمان، فريب سامری را خوردند و از آيين الهی دست كشيدند. در اشاره به اين سنت الهی، امام علی بن ابيطالب(ع) در روايتی پس از اشاره به امام مهدی (عج) اضافه می‌كند:
«ليغيبن عنهم تمييزاً لأهل الضلاله؛
آن حضرت از چشم مردم نهان خواهد شد تا مردمان گمراه از غير گمراهان مشخص شوند.»

*رسول اکرم (صلّی الله علیه ) به  حضرت علی (علیه السّلام) فرموده اند : بزرگترین مردمان در ایمان و یقین، کسانی هستند که در روزگاران آینده زندگی می کنند، پیامبرشان را ندیده اند، امام آن ها در غیبت است و فقط به سبب خواندن خطی روی کاغذ ( خواندن قرآن کریم و احادیث معصومین علیه السّلام) ایمان می آورند.

نشانه های دوره‌ ی غيبت:

دوره‌ ی غيبت امام(ع) دارای مشكلات و گرفتاری ‌های فكری و اعتقادی بسيار خطرناكی است كه امروز حداقل بخشی از آن را مشاهده می كنيم.
حضرات معصومين(ع) سال‌ها پيش از تولد امام عصر(عج) به اين پيش آمد‌ها اشاره و از اين طريق مردم را براي مقابله با اين حوادث و يا لااقل در امان ماندن از اثرات منفی آن آماده كرد‌ه‌اند. اين هشدارها، اين واقعيت را تأييد می‌كند كه اگر مردم برنامه‌ريزی و عملكرد مناسبی را در پيش گيرند ، می توانند از همه‌ی اين گرفتاری‌ها در امان باشند
درجای جای مجموعه رهنمودهای حضرت علی(ع) به برخی از گرفتاری‌ها و معضلات مهم دوره‌ی غيبت اشاره شده است كه چند مورد از آن‌ها ذكر می‌شود:

۱ـ حيرت و سرگردانی مردم:

اميرالمؤمنين(ع) در چندين روايت به اين گرفتاری اشاره کرده و می‌فرمايند : «قائم ما دوره‌ی غيبتی دارد كه مدت زمان زيادی طول خواهد كشيد. گويی شيعيان را هم‌اكنون با چشم خود می‌بينم كه در آن دوره، همانند گله‌ای بی سرپرست در دشت و صحرا پراكنده شده‌اند و دنبال سرپناه و محل امن و راحتی می‌گردند: اما آن را پيدا نمی كنند. ای مردم آگاه باشيد در چنین شرايطی اگر كسی در دين خود ثابت قدم باشد و با طولاني شدن دوره‌ي غيبت، قلب او قساوت پيدا نكند در روز قيامت با من خواهد بود.»

اميرالمؤمنان(ع) در جايی ديگر می فرمايد: «در غيبت امام زمان(عج) مردم آن چنان دچار حيرت و سرگردانی شوند كه عده‌ی زيادی از آنان گمراه خواهند شد. فقط كسانی كه به دامن عترت پيامبر(ص) چنگ بزنند نجات پيدا می‌كنند و در مسير هدايت باقی می مانند.»

در جايی ديگر مولاعلی(ع) ضمن ارائه‌ی تصويری از دوره‌ی غيبت امام مهدی(عج) می فرمايد: «فتنه‌ها و مشكلات گوناگونی در اين دوره به وجود خواهد آمد. به عنوان مثال دشمنان شيعيان از آن‌ها بدگويی كرده افراد فاسق و شرور به شرارت و گمراهی مردم خواهند پرداخت و اوضاع به اندازه‌ای آشفته و پريشان می شود كه مردم دچار حيرت و سرگردانی خواهند شد.»

به عبارت ديگر از تشخيص راه درست عاجز خواهند بود. بديهی است كه وقتی امكان تشخيص راه صحيح مشكل شود اغلب مردم خود به خود يا در اثر تبليغات گوناگون بدخواهان به مسيرهای انحرافی سوق داده می شوند.
۲ـ مشكل شدن دينداری:

پای‌بندی به احكام و مقررات دينی، فضا و بستر مناسبی لازم دارد. به شهادت روايت‌های فراوان، يكی از گرفتاری‌های دوران غيبت، عدم پای‌بندی به ارزش‌های دينی است. اين مسأله ناشی از عواملی است كه در لابه‌لای سخنان معصومين(ع) به آن اشاره شده است.

حضرت علی (ع) می‌فرمايد: «سوگند به خدايی كه حضرت محمد(ص) را به حق برای پيامبری برگزيده و او را بر همه‌ی مخلوقات فضيلت و برتری داده است، مسأله‌ی ظهور امام عصر(عج) واقع نخواهد شد مگر پس از يك دوران سخت حيرانی و سرگرداني كه در آن شرايط كسی جز افراد خالص و پاكيزه كه يقين را با تمام وجود خود لمس كرده باشند در پای بندی به دين، استوار و پا برجا نخواهند ماند. پروردگار عالم از چنين كسانی كه با وجود آن همه‌ نابسامانی در دين ثابت قدم‌اند براي ولايت ما پيمان گرفته و در دل‌هاي آنان ايمان را تثبيت كرده و با عنايات خاصی كه به آنان دارد مورد تأييدشان قرار داده است.»

آن حضرت در روايت ديگر با تشبيهی محسوس، سختی دينداری را در دوران غيبت ترسيم می كند و می فرمايد: «صاحب‌الأمر دوره‌ی غيبتی دارد كه در آن زمان هر كس كه به دين خود چنگ زند و بر آن استوار باشد همانند كسی است كه با دست خود بخواهد بوته‌های خار را بكند [براستی چه كسی می تواند با دست خود بوته‌های خار را لمس كند؟!]

اميرالمؤمنين(ع) در يكي از روايت‌ها پس از اشاره به سختی های دوره‌ی غيبت از نظر پای‌بندی به احكام دين، تصريح می‌كنند كه همه‌ی اين پيش‌آمدها به منظور امتحان و آزمايش انسان‌هاست تا ميزان تقوی و ايمان آنان معلوم گردد، چرا كه به يك تعبير هدف از خلقت جهان، امتحان انسان است. آن حضرت می‌فرمايد: «برای صاحب اين امر دوره‌ی غيبتی است كه بايد افراد در چنان شرايطی تقوای الهی را پيشه كنند، به دين و احكام و مقررات آن پای‌بند باشند».

آن‌گاه آيه‌ی: «أم حسبتم أن تدخلوا الجنّه و لمّا ياتكم مثل الذين خلوا من قبلكم مستهم البأساء و الضرّاء …» را تلاوت كرد.

يعنی آيا گمان كرديد بی آنكه رو‌یدادهایی كه برای گذشتگان پيش آمده برای شما پيش آيد داخل بهشت می‌شويد؟ همان گذشتگانی كه آن‌چنان دچار گرفتاری‌ها و مشكلات شدند كه حتی پيامبر و افرادی كه به او ايمان آورده بودند با خود می‌گفتند: پس نصرت و ياری خدا چه زمانی فراخواهد رسيد؟ آن‌گاه به آنان گفته شد ياری خدا نزديك است. با اين بيان امام علی(ع) تذكر می‌دهند كه سنت دائمی خدا يعنی امتحان بشر در همه‌ی زمان‌ها جريان دارد و تمام پيش‌آمدهای دوران غيبت نيز در اين راستاست.

۳. ترديد در وجود امام زمان(ع):

يكی از رویدادهای بسيار تلخ عصر غيبت كه در اثر نابسامانی ها و شيوع فساد و بی عدالتی پديد می‌آيد اين است كه مردم آن‌چنان دچار يأس و نااميدی خواهند شد كه در اصل وجود امامی معصوم در چنين شرايطی بر روی زمين شك خواهند كرد و با خود خواهند گفت: اگر در روی زمين حجتی از حجت‌های الهی وجود داشت در مقابل هر ظلم و ستمی كه انجام می‌گيرد ايستادگی می‌كرد و نسبت به بر طرف كردن آن اقدام لازم را به عمل می‌آورد.

اميرالمؤمنين(ع) به اين مسأله اين‌گونه اشاره می نمايد: «موقعی كه امام غايب كه از فرزندان من است در پس پرده‌ی غيبت قرار گيرد … اكثر مردم دچار اين توهم خواهند شد كه حجت خدا از بين رفته و امامت به پايان رسيده است، اما سوگند به خدایی كه علی را آفريده است در چنين روزی حجت خدا در ميان آنان حضور دارد …»

پایان بخش دوم